Ders

Klinik etik sorunlar

Yaşamın sonu, organ nakli, üreme, tıbbi hata

Özet

Yaşam sonu etiği bir ayrımla başlar: ötanazi yaşama bilerek son verilmesidir; eylemin türüne göre aktif ve pasif, hastanın iradesine göre gönüllü, gönüllü olmayan ve istem dışı olarak ayrılır; hekim yardımlı intiharda son eylemi hastanın kendisi yapar. Türkiye'de Hasta Hakları Yönetmeliği ötanaziyi hastanın isteğiyle bile yasaklar, Türk Ceza Kanunu'nda ise ayrı bir hüküm yoktur ve eylem kasten öldürme hükümlerine göre değerlendirilir. Buna karşılık yararsız tedaviyi hiç başlamamak ile sonlandırmak etik olarak eşdeğerdir, DNR kararı yalnızca kardiyopulmoner resüsitasyonu kaldırır ve diğer bakım sürer, palyatif bakım ölümü ne hızlandırır ne geciktirir, çift etki ilkesi de niyet ağrıyı gidermek olduğu sürece yeterli doz morfine izin verir. Yaşam vasiyeti Türkiye'de özel bir yasayla düzenlenmemiştir; Oviedo Sözleşmesi'ne göre hastanın önceden bildirdiği istekler dikkate alınır. Beyin ölümü hukuken ölümdür; hipotermi ve ilaç etkisi gibi geri dönüşlü nedenler dışlandıktan sonra derin koma, beyin sapı reflekslerinin yokluğu ve pozitif apne testiyle konur, spinal refleksler tanıyı dışlamaz ve 2014'ten beri nakil ekibinde olmayan iki hekim (nöroloji ya da beyin cerrahisi ile anesteziyoloji ya da yoğun bakım uzmanı) tarafından oy birliğiyle saptanır. 2238 sayılı Kanun'a göre canlı verici 18 yaşını doldurmuş ve mümeyyiz olmalı, iki tanık önünde yazılı rıza vermelidir; akraba dışı nakil il etik kurulunun onayını gerektirir, organ ticareti suçtur ve kadavra organları tıbbi ölçütlerle, adalet ilkesine göre dağıtılır. Üreme etiğinde 2827 sayılı Kanun gebeliğin 10. haftası dolana kadar kadının isteğiyle, sonrasında yalnızca annenin hayatı tehlikedeyse ya da ağır fetal maluliyet varsa sonlandırmaya izin verir; evli kadında eşin, reşit olmayanda velinin rızası da aranır ve aynı kural sterilizasyon için de geçerlidir. Üremeye yardımcı tedavi evli çiftin kendi hücreleriyle sınırlıdır; donör gamet, donör embriyo ve taşıyıcı annelik yasaktır. Erişkin dönemde başlayan ve tedavisi olmayan hastalıklar için çocukta prediktif genetik test ertelenir. Tıbbi kötü uygulama, standartlara uyulmaması sonucu doğan zarardır ve doğru yönetilmiş bilinen bir komplikasyondan ayrılır; sorumluluk için görev, ihlal, nedensellik ve zarar birlikte gerekir. Hatanın dürüstçe açıklanması, kök neden analizi ve suçlamasız bildirim kültürü hasta güvenliğinin dayanaklarıdır. Türkiye'de hekim 2010'dan beri zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırır, TCK 280 gereği suç belirtisini bildirmekle yükümlüdür ve acil durumda vicdani rede dayanamaz. Çifte sadakatte öncelik hastadır: Tokyo Bildirgesi işkenceye katılımı yasaklar, Malta Bildirgesi karar ehliyeti olan açlık grevcisinin zorla beslenmesini reddeder, İstanbul Protokolü de işkencenin nasıl belgeleneceğini gösterir.

Bu derste geçen kavramlar

• Aktif ötanazi
• Pasif ötanazi
• Hekim yardımlı intihar
• Tıbbi yararsızlık
• Yeniden canlandırmama kararı (DNR)
• Yaşam vasiyeti
• Çift etki ilkesi
• Palyatif sedasyon
• Beyin ölümü
• Apne testi
• Kalıcı vejetatif durum
• Canlı verici
• Taşıyıcı annelik
• Tıbbi kötü uygulama
• Kök neden analizi
• Malta Bildirgesi

İçerik